Το τερέτισμα των τζιτζικιών και η διαδρομή ανάμεσα σε συνειδητό και ασυνείδητο

Το τερέτισμα των τζιτζικιών. Δεν ήξερα ότι υπάρχει συγκεκριμένη λέξη για να περιγράψει τον ήχο των τζιτζικιών. Νόμιζα ότι απλά λέγαμε “ο ήχος που κάνουν τα τζιτζίκια”. Υπάρχει μάλιστα και το αντίστοιχο ρήμα: “τερετίζω”.

Την έμαθα διαβάζοντας “Το κουρδιστό πουλί” (πρωτότυπος τίτλος: “The wind-up bird chronicles”), του Ιάπωνα συγγραφέα Χαρούκι Μουρακάμι. Οι 862 σελίδες του βιβλίου ήταν ο λόγος που, κάθε φορά που το έβλεπα στο βιβλιοπωλείο, αποφάσιζα να το αφήσω για τις καλοκαιρινές διακοπές μου, αν και το είχα στη λίστα "Να διαβάσω..." εδώ και πολύ καιρό.

Είχα στο μυαλό μου κι ένα άλλο, εξίσου πολυσέλιδο, βιβλίο, αλλά η έλλειψή του εκείνη την ημέρα απλά έκανε πιο εύκολη την επιλογή μου.

Το “κουρδιστό πουλί” είναι γραμμένο σε πρώτο πρόσωπο. Ο Τόρου Οκάντα, γύρω στα 30, 6 χρόνια μετά το γάμο του με την Κουμίκο, αφήνει μια δουλειά που δεν τον γεμίζει, ασχολείται με το σπίτι και κάνει προσπάθειες να βρει τον εξαφανισμένο γάτο τους. Η Κουμίκο είναι αυτή που δουλεύει και στηρίζει τον Τόρου στην απόφασή του.

Ωστόσο, η ζωή του Τόρου Οκάντα δεν εξελίσσεται έτσι ομαλά και χωρίς εκπλήξεις. Ακούει το «κουρδιστό» πουλί, δέχεται τηλεφωνήματα από μία άγνωστη σ' αυτόν γυναίκα που όμως υποστηρίζει ότι τον ξέρει, γνωρίζει μια δεκαπεντάχρονη γειτόνισσά του κι έναν ογδονταπεντάχρονο βετεράνο του ιαπωνο-ρωσικού πολέμου (και αποκομίζει πολλά από τις συζητήσεις μαζί τους), διαπιστώνει πως του είναι ευκολότερο να σκεφτεί στον πάτο ενός ξερού πηγαδιού και βγάζει ένα παράξενο μπλε σημάδι στο αριστερό μάγουλο.

Κάπου εκεί, στην εξέλιξη της εξιστόρησης, μπερδεύεται το συνειδητό με το υποσυνείδητο και το πραγματικό με το μεταφυσικό, χωρίς το μεταφυσικό να φαίνεται παράταιρο ούτε στιγμή. Εξάλλου, η μετάβαση από το συνειδητό στο υποσυνείδητο γίνεται ομαλά και, αντί να μπερδεύει, βοηθά την ιστορία να προχωρήσει. Έτσι σε ταξιδεύει -χωρίς να το καταλάβεις- στην Ιαπωνία, παρακολουθώντας την παράξενη ζωή του Τόρου Οκάντα.

-----------------

Ξεκινώντας το διάβασμα του βιβλίου, μου φάνηκε σαν να παρακολουθούσα απλώς τη ζωή κάποιου κι αναρωτιόμουν αν ο συγγραφέας θα έδινε ξεκάθαρα τις απόψεις του σχετικά με θέματα που τον/μας απασχολούν. Στο τέλος της ανάγνωσης, παρόλο που δε βρήκα συγκεκριμένα σημεία με "διδακτικό" ύφος, συνειδητοποίησα ότι «Το κουρδιστό πουλί» με είχε επηρεάσει: με είχε κάνει να σκεφτώ με διαφορετικό τρόπο και είχε φωτίσει τα πράγματα από άλλες οπτικές γωνίες (κι όχι από αυτή που θα επέλεγα αρχικά).

Για παράδειγμα, (στη σελ. 74) γράφει:

- Όμως εσύ δεν ανήκεις σ’ αυτόν τον κόσμο. Ο κόσμος ο δικός σου είναι ή πάνω απ’ αυτόν ή κάτω απ΄ αυτόν. - Ποιο είναι καλύτερο, ρώτησα από απλή περιέργεια, το επάνω ή το κάτω; - Το θέμα δεν είναι αν είναι καλύτερο ή χειρότερο. Το θέμα είναι να μην αντιστέκεσαι στη ροή. Ανεβαίνεις όταν πρέπει ν’ ανέβεις και κατεβαίνεις όταν πρέπει να κατέβεις. Όταν είναι ν’ ανέβεις, βρες το ψηλότερο σημείο και στρογγυλοκάθισε εκεί. Όταν είναι να πέσεις χαμηλά, βρες το βαθύτερο πηγάδι και κατέβα στον πάτο του. Όταν δεν υπάρχει ροή, μείνε ακίνητος. Εάν αντισταθείς στη ροή, τα πάντα στεγνώνουν.

Και πιο μετά, (στη σελ. 326) όταν ο ήρωας βρίσκεται μέσα στο πηγάδι:

Ύστερα πήρα μερικές αργές, βαθιές ανάσες. Ωραία λοιπόν, αρκετές σκέψεις έκανα για το μυαλό. Ώρα να σκεφτώ την πραγματικότητα. Να σκεφτώ τον πραγματικό κόσμο. Τον κόσμο του σώματος. Γι’ αυτό βρίσκομαι εδώ. Για να σκεφτώ την πραγματικότητα. Ο καλύτερος τρόπος για να σκεφτώ την πραγματικότητα, είχα καταλήξει, ήταν ν’ απομακρυνθώ απ’ αυτήν όσο περισσότερο γινόταν - πηγαίνοντας σ’ ένα μέρος σαν το εσωτερικό ενός πηγαδιού, παραδείγματος χάρη. "Όταν είναι να πέσεις χαμηλά, βρες το βαθύτερο πηγάδι και κατέβα στον πάτο του", είχε πει ο κύριος Χόντα. Ακουμπώντας την πλάτη μου στον τοίχο του πηγαδιού, ρούφηξα αργά το μουχλιασμένο αέρα στα πνευμόνια μου.

Τελικά, αποδείχτηκε σωστή η απόφασή μου να αφήσω το βιβλίο για τις καλοκαιρινές διακοπές, αφού αν το είχα αγοράσει/αρχίσει νωρίτερα και μέχρι να τελειώσουν οι 862 σελίδες, πιο πιθανό θα ήταν να «ταξίδευα» στην Ιαπωνία μαζί με τον Τόρου Οκάντα, παρά θα ασχολούμουν με τις υποχρεώσεις μου εδώ.

+ σκόρπια:

• Στην πραγματικότητα, δεν είναι ένα το βιβλίο, αλλά τρία, που κυκλοφόρησαν σε διαφορετικό χρόνο.
  
• Η ελληνική μετάφραση έχει γίνει από τα αγγλικά, αλλά ο Άγγλος μεταφραστής (ή μπορεί κι ο εκδότης – δεν ξέρω) έχει παραλείψει κάποια κομμάτια του βιβλίου, λόγω μεγέθους προφανώς. Θα ήταν ωραίο να ήξερα τα παραλειπόμενα (κι ακόμα καλύτερο να ήξερα  γιαπωνέζικα, για να διάβαζα το πρωτότυπο).
  
• Ένα ενδιαφέρον χαρακτηριστικό του βιβλίου είναι ότι τα περισσότερα κεφάλαια έχουν 2-3 τίτλους, συνήθως άσχετους μεταξύ τους:
  Το κουρδιστό πουλί της Τρίτης / Έξι δάχτυλα και τέσσερα στήθη
  Ο άνθρωπος που περιμένει / Το κακό σπυρί / Ο άνθρωπος δεν είναι νησί
  Το απλούστερο πράγμα / Μια εκλεπτυσμένη μορφή εκδίκησης / Τι είχε μέσα η θήκη της κιθάρας
  
• Γενικά, υπάρχουν αρκετές αναφορές σε μουσική, κυρίως σε τζαζ κομμάτια, αλλά και σε κομμάτια κλασικής μουσικής. Η «Κλέφτρα κίσσα» του Ροσίνι αναφέρεται 2 φορές στο βιβλίο, μία στην αρχή και μία προς το τέλος.
  
• Και 2 ακόμη αποσπάσματα: 
  
  Μερικά είδη πληροφοριών είναι σαν τον καπνό: βρίσκουν τρόπο να χωθούν στα μάτια των ανθρώπων είτε το θέλουν εκείνοι είτε όχι, χωρίς να νοιάζονται καθόλου για τις προσωπικές προτιμήσεις.
  
  Ίσως όταν οι άνθρωποι παύουν να τα κοιτάνε, τα άψυχα αντικείμενα να γίνονται ακόμα πιο άψυχα.
  
  
  

Ροσίνι: Κλέφτρα κίσσα (The thieving magpie)